Eğitim

Bir taşra kasabası olan Rumkale şehrinde, fetih sonrasında eğitim etkinliklerinin ivme kazandığı gözlenmektedir. Klasik Osmanlı eğitim kurumları olarak kabul edilen, küçükler için sıbyan mektepleri, gençler için medreseler ve yetişkinler için zaviyelerin Rumkale'de de işlerlik kazandığı anlaşılmaktadır. Rumkale'de bu kurumların kökü Memluklara kadar dayanmaktadır.
Sıbyan mektepleri, 5-6 yaşlarındaki çocukların eğitildikleri yerlerdi. Bunlar genellikle mahalle halkının kendi aralarında birleşerek tuttukları bir muallim görevlendirdikleri veya varlık sahibi kişilerin masraflarını üstlenerek mahallenin çocuklarına elif-ba ve aritmetik yanında temel dini bilgilerin öğretilmesini sağladıkları yerlerdi.
Memluk kültürünün etkisi olarak bölgede buk'a adıyla medreseye hazırlık niteliğinde eğitim yapan kurumlar bulunmaktadır. Araştırmacılara göre aşağı dereceli, muhtemelen 10 akçenin altındaki medreselere buk'a denilmektedir. Buralara mahalli kadının arzıyla müderris tayini yapılmaktadır. Büyük ihtimalle medrese ile sıbyan mektebi arasında eğitim yapan bir kuruluştur. Bu kurumların müderrisleri on akçenin altında günlük ücret almaktadır. Rumkale şehrinde iki tane Buk'a bulunmaktadır. Her ikisi de Memluklu döneminden kalmadır.
Medreselere sıbyan mektebini bitirenler veya en az o kadar eğitim görmüş olan erkek öğrenciler alınmaktaydı. Öğrenci sayısı, vakıf şartlarına, binanın büyüklüğüne ve dönemlerine göre değişirdi. Ortalama 20-30'u geçmezdi. Öğrencilere vakıf gelirinden karşılıksız para ve imaretten parasız yemek verilirdi. Rumkale'de bulunan ve Memluklar döneminden kalma olan Zemahiye Medresesinde de altı öğrenci bulunduğu ve bunların her birine günlük bir akçe yevmiye verildiği görülmektedir.
Rumkale'de şehir merkezinde bulunan medresenin ne zaman ve kimin tarafından yaptırıldığı bilinmemektedir. Vakıf kayıtlarından 1364-1365 yıllarında faaliyete geçtiği anlaşılmaktadır. Tahrir defterindeki bir kayıtta, Sultan Kayıtbay tarafından Merzuman nahiyesine bağlı Hassaru köyü hasılının vakfedildiği ve o zamandan beri müderrisleri tarafından tasarruf edildiği bildirilmektedir.
Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin batı ucunda eski bir yerleşim yeri olan Rumkale şehri, Memluklu döneminde Türkler tarafından alınarak çeşitli eğitim kurumları oluşturulmuştur. Yapılan vakıflarla uzun müddet yaşamaları sağlanan bu kurumlar, bölgenin Osmanlı denetimine geçmesinden sonra da devam etmiştir.
Yaklaşık 1860 kişilik bir nüfusun yaşadığı Rumkale'deki eğitim kurumları, klasik Osmanlı şehirlerinde olduğu gibi, 5-6 yaşındaki çocuklar için sıbyan mektepleri, orta ve yüksek öğretim için medrese ve yaygın eğitim için de zaviye şeklinde düzenlenmiştir. Burada farklı olarak medreseye öğrenci hazırlar nitelikte buk'a adıyla orta öğretim seviyesinde eğitim yapan bir kurumun varlığı görülmektedir. Bu durumun kasabanın eski bir Memluklu şehri olmasından kaynaklandığı anlaşılmaktadır.