2. Proje konusu

Tarihi süreç içerisinde birçok medeniyete beşiklik etmiş olan Anadolu'da insanlığın yerleşik hayata geçişinden günümüze kadar birçok devlet kurulmuş ve yıkılmıştır. Farklı kültürler, farklı milletler ve dinler bir arada yaşayabilmiştir. Kültürler birbirini etkilemiş ve ortaya çıkan kültür birikimi insanlığın gelişimine önemli katkıda bulunmuştur. Bizler Anadolu'nun, tarihi eserler açısından zengin bir bölgesinde yaşamaktayız. Özel Sanko Okulları olarak, geçmişten miras aldığımız bu değerlere sahip çıkmaya ve çevresel duyarlılığımızı, düzenlediğimiz etkinliklerle desteklemeye çalışıyoruz.
Son olarak çevre temizliği için okulca gittiğimiz Zeugma gezisinde, gençler olarak, daha az gündemde olan Rumkale için de bir şeyler yapmak istedik. Zira Zeugma ve Rumkale birbirini görecebilecek kadar yakın mesafede olan iki büyük ve önemli tarihi mekandı. Ama kolaylıkla ulaşabildiğimiz Zeugma'nın aksine, yarımada olan Rumkale'ye o gün için ulaşmak imkansız denecek kadar zordu.
Daha sonraki günlerde, gençler olarak bu duruma duyarsız kalmamak ve Rumkale'nin ulaşım sorununa çözüm üretebilmek için kendi içimizde Rumkale ve çevresi için çözüm önerileri ve yapılabilecekler konusunda tartışmaya başladık; böylece proje için zemin hazırlanmış oldu.

2.1. Sorun I: Rumkale'ye ulaşım
Bir zamanlar farklı birçok millete ve dine kucak açan bu kültür merkezi, projenin ilk aşamasında en acı günlerini yaşıyordu. Kapladığı alan yaklaşık olarak 3500 km olan, M.Ö. 9. asırdan günümüze kadar gelen Rumkale'nin ulaşım yolları harap durumdaydı. Hali hazırda, geçmişte kara ile bağlantısını sağlayan köprünün ise sadece ayaklarının kalıntısı mevcut olup şu an sular altında kalmıştır. Sonuçta, Rumkale'nin bu kadar atıl kalmasının en önemli sebebi ulaşım problemi olmuş. Diğer yandan, Rumkale, inşası sürmekte olan Birecik Barajı'ndan etkilenecek tarihi eserler arasında yer almaktadır. Yaklaşık 500 metre yükseklikte bir tepe üzerinde konumlanmış olması nedeniyle Rumkale barajın 385 metreye yükselecek suları altına kalmayacak, ancak zaten güç olan ulaşımı daha da zorlaşacaktır. Projenin hazırlık aşamasında, tarihi yapının bir yarımada üzerinde bulunduğu ve yarımadanın da kara ile Rumkale bağlantısı hendekle kesildiği için de ulaşım ancak eski usul teknelerle yapılmaktaydı.

2.2. Sorun II: Kasaba Köyü'nün çevre düzenlemesi, yerel halka çevre bilincinin kazandırılması
Yerel halkının Rumkale'ye olan ilgisinin arttırılması ve çevre bilincinin kazandırılması için, hem onların ihtiyaçlarının tespit edilmesi ve karşılanması, hem de yetkililerin ilgisinin çekilmesi için bir dizi etkinlik ve kampanyaya ihtiyaç vardı. Halk uzun zamandır beraber yaşadığı bu tarihi değerin, kendi gündelik yaşantısından sıyrılıp, daha etkin bir yere gelmesini istiyor ancak kendi süregelen yaşantısından dolayı buraya yeteri kadar ilgi gösteremiyordu. Gündelik yaşantısı içinde, burayı, alışık olduğu zorlu şartlara aldırmadan mera olarak kullanıyordu.

2.3. Neden Rumkale?
Gaziantep'in Yavuzeli ilçesine 25 km uzaklıkta bulunan, Hristiyanlığın ilk dönemlerinde, İslamiyetin ise en etkili biçimde yayıldığı dönemde eğitim merkezi olarak kullanılan Rumkale, günümüze kadar birçok devletin kurulup yıkıldığı, farklı kültürler, milletler ve dinlerin bir arada yaşadığı bir yerdir. Ayrıca bu bölge, biyolojik ve kültürel çeşitliliği bir araya getiren benzersiz bir coğrafyadır. Günümüzde Rumkale, Yavuzeli ilçesinin Kasaba Köyü yakınında bulunmaktadır. Bu tarihi mekan, Fırat Nehri ile Merzimen çayının birleştiği, Fırat'ın batı sahilinde yüksek kayalarla örtülü bir tepe üzerindedir. Kalenin güney yöndeki kayalık uzantısı 12. yüzyılda 30m derinliğinde ve 20m genişliğinde oyularak uçurum (hendek) haline getirilmiştir. Böylece, savunmaya yönelik olarak karayla kalenin doğrudan ilişkisi kesilmiştir. Günümüzde ise Rumkale, üç yanı baraj gölüyle çevrilmiş olup, yarımada görünümü kazanmıştır.
Projenin çıkış noktası, dünyanın en önemli mozaik harikalarını içinde barındıran Zeugma'da gerçekleştirilen gezi sonrasında, ulaşım sorununun az olduğu tarihi yerlerin, tarihsel değerinin yeniden kazandırılmasının ve insanların bu değerlere ilgi göstermesinin daha kolay olduğuna olan inanış; aynı coğrafyada bulunan ve yakın olmasına rağmen aynı kaderi paylaşamayan Rumkale'nin ulaşım sorununa çözüm bulunması ve halkın ulaşım ve çevreye karşı bilincinin arttırılmasıydı.

2.3.1. Rumkale'nin tarihi
Rumkale şehrinin kuruluşu ilk çağlara uzanmaktadır. Stratejik konumundan dolayı Asurlulardan beri bölgeye yerleşildiği, hatta buranın M.Ö. 855'te Asur Kralı III. Salmanassar tarafından zaptedilen "Şitamrat" olduğu rivayet edilmekte; fakat kalenin esaslı olarak M.Ö. 9. yüzyıl sonlarında Geç Hitit döneminde tahkim edildiği zannedilmektedir. Tarihi bölge, M.Ö. 9. yy. ortalarından itibaren Asur, Med, Pers, Roma ve Arap medeniyetlerinin yönetiminde kalmıştır.

Kalede görünebilenler:

Dış surlar
Kalenin dış surlarının uzunluğu 200 metre, genişliği ise 120 metredir. Kuzey ve doğu surlarında dikdörtgen planlı yedi burç ile kuzeyde çok sayıda mazgal pencere yer almaktadır. Surların büyük bir kısmı doğal afetler ve savaşlar sonucunda yıkılmıştır. Kalan surlar ise bölge halkının surların taşlarını kullanarak ev yapmaları sonucu tahrip olmuştur. Kalenin kapıları taş oyma sanatının; tavan ise yassı taşların geometrik dizilişinin en güzel örneklerini yansıtmaktadır.

Barşavma Manastırı
Manastır sur içinde, kalenin kuzeyinde yer alır. 13. yüzyılda, Rumkale'de Yakubilerin yaşadığı ve yapı faaliyetlerinin olduğu bilinmektedir. Yakubi Azizi Barşavma'nın kendi adına inşa ettirdiği manastır bunlardan biridir. Manastırın günümüzde birbirine bitişik iki yapısından bazı bölümler ayakta kalabilmiştir.

Aziz Nerses Kilisesi
Kale içinde güneyde yer alan kilise 1173 yılında Aziz Nerses tarafından kendi adına yaptırılmıştır. Dikdörtgen planlı, üç nefli ve üç apsisli bir kilisedir. Bu kilisenin arka kısmı tahrip edilmiştir.

Helezonik Su Kuyusu
Kalede su ihtiyacının karşılanması için, 6 metre çapında, 70 metre derinliğinde bir kuyu açılmıştır. Kuyuya dönerek inilen dikdörtgen prizması şeklindeki merdivenler kullanılmıştır. Hz. İsa'nın havarilerinden Johannes'in (Yuhanna) Hristiyanlığı yaymak amacıyla Roma döneminde Rumkale civarında yaşadığı ve bu kuyunun içinde yer alan bir odada İncil müsveddelerini kopyaladığı belirtilmektedir.

Hendek
Kalenin güney yönündeki kayalık uzantısı XII. Yüzyılda 30m derinliğinde ve 20m genişliğinde oyularak bir uçurum (hendek) haline getirilmiştir. Böylece savunmaya yönelik olarak karayla kalenin doğrudan ilişkisi kesilmiştir. Günümüzde üç yanı baraj gölüyle çevrili olan Rumkale, yarımada görünümündedir. Eni 15 boyu 120, yüksekliği 30 metre olan bu kısımlardan toplam 54.000 metreküp toprak hafriyatı yapıldığı sanılmaktadır.